Friksiyon Bileziği ile Sarım Gerilimi Kontrolü

Dilimleme makinelerinde geniş bir ana bobin, birden fazla dar şeride ayrılır ve bu şeritler genellikle aynı sarma şaftı üzerindeki ayrı masuralara sarılır. İlk bakışta basit görünse de bu düzen, sarım gerginliği açısından önemli bir sorun yaratır. Friksiyon bilezikli, yani frictional (diferansiyel) havalı şaftlar bu sorunu çözmek için geliştirilmiştir. Bu yazıda friksiyon bileziğinin çalışma prensibini, gerginlik ayarını ve dikkat edilmesi gereken noktaları ele alıyoruz.

Sorun: aynı şaft, farklı bobin çapları

Ana bobindeki malzeme kalınlığı, genişlik boyunca hiçbir zaman tamamen eşit değildir. Küçük kalınlık farkları, sarım ilerledikçe birikir ve aynı şaft üzerindeki bobinlerin çapları birbirinden farklılaşır.

Standart bir havalı şaftta tüm masuralar şafta sabitlenir ve aynı devirde döner. Çapı daha büyük olan bobin, aynı devirde daha fazla malzeme çekmek ister; çapı küçük olan ise daha az. Malzeme ise tüm şeritlerde aynı hızla gelir. Sonuç olarak:

• Büyük çaplı bobinlerde gerginlik artar, malzeme gerilebilir veya kopabilir,
• Küçük çaplı bobinler gevşek sarılır,
• Bobinlerde sertlik farkı, teleskoplanma ve kenar düzensizliği görülebilir.

Çözüm: friksiyon bileziği

Frictional havalı şaftta masuralar doğrudan şafta değil, şaft üzerine dizilmiş friksiyon bileziklerine oturur. Her bilezik, şafttan kontrollü bir sürtünme ile tahrik alır.

Çalışma prensibi kabaca şöyledir:

1. Şaft, sarılan malzemenin gerektirdiğinden bir miktar daha hızlı döndürülür.
2. Şaftın içindeki basınçlı hava, bileziklere bastıran kuvveti, dolayısıyla bilezik ile şaft arasındaki sürtünmeyi belirler.
3. Her bilezik, malzemenin izin verdiği hızda döner; şaftla arasındaki hız farkı kontrollü kayma ile karşılanır.
4. Kayma sırasında iletilen tork sürtünme ile sınırlıdır; bu sayede her bobine, çapı ne olursa olsun benzer bir tork uygulanır.

Böylece her bobin kendi hızında dönerken, gerginlik bobinler arasında daha dengeli dağılır.

Gerginlik nasıl ayarlanır?

Sarım gerginliği, bobine uygulanan tork ile bobin yarıçapı arasındaki ilişkiye bağlıdır: aynı torkta bobin büyüdükçe malzemedeki gerginlik azalır. Sabit gerginlik isteniyorsa, bobin çapı arttıkça iletilen torkun da artması gerekir.

Frictional şaftlarda tork genellikle şafta verilen hava basıncı ile ayarlanır:

• Basınç artışı: Bileziklere bastıran kuvvet artar, iletilen tork yükselir.
• Basınç azalışı: Kayma kolaylaşır, iletilen tork düşer.

Pek çok uygulamada basınç, bobin çapına bağlı olarak bir gergi kontrol cihazı veya makinenin kontrol sistemi üzerinden ayarlanır. Bazı malzemelerde, bobin büyüdükçe gerginliğin bilinçli olarak bir miktar azaltılması (konik gerginlik) tercih edilir; bu, iç katmanların ezilmesini önlemeye yardımcı olabilir. Doğru gerginlik profili malzemeye ve sarım yapısına göre değişir.

Seçim ve kurulumda dikkat edilecekler

Konu	Neden önemli
Bilezik genişliği ve masura genişliği	Masura, bileziklere düzgün oturmalı ve aralarında doğru konumlanmalıdır
Masura iç çapı	Bilezikler, masura iç çapına uygun ölçüde olmalıdır
Gerekli tork aralığı	Malzeme tipi, şerit genişliği ve gerginlik ihtiyacı belirler
Hız farkı	Gereğinden yüksek hız farkı, kaymada fazla ısı ve aşınma demektir
Şerit sayısı ve dizilim	Bilezik sayısı ve ara parçalar dilimleme düzenine göre planlanır

Bobin değişiminde dikkat edilecekler

Frictional şaftta sarım kalitesi, masuraların şaft üzerine nasıl dizildiğiyle de yakından ilgilidir:

• Masuraların konumu, dilimleme bıçaklarının konumuyla uyumlu olmalıdır; aksi hâlde şerit masuraya kaçık sarılır.
• Her masura, ilgili bileziklere tam ve düzgün oturmalıdır. Kısmen oturan bir masura, o bobinde farklı gerginliğe yol açabilir.
• Ara parçalar ve konumlandırma elemanları eksiksiz ve doğru sırada takılmalıdır.
• Şaft makineye takılmadan önce hava basıncının ayarlanan değerde olduğu kontrol edilmelidir.

Isı ve aşınma

Friksiyon bileziği, prensibi gereği sürekli kayarak çalışır. Kayma, ısı ve aşınma üretir. Bu nedenle:

• Şaft ile bilezik arasındaki hız farkı, gerginliği sağlayacak düzeyde tutulmalı, gereksiz yüksek olmamalıdır,
• Bileziklerin temas yüzeyleri ve sürtünme elemanları düzenli olarak kontrol edilmelidir,
• Bileziklerin bazılarında diğerlerinden belirgin farklı aşınma görülüyorsa, ayar veya dizilim gözden geçirilmelidir,
• Aşınmış bilezikler, gerginlik dengesini bozacağı için zamanında değiştirilmelidir.

Sık karşılaşılan sorunlar

• Bobinler arasında sertlik farkı: Bileziklerin aşınması, kirlenme veya basınç kaybı olabilir.
• Tüm bobinlerin gevşek sarılması: Hava basıncı düşük olabilir veya kaçak vardır.
• Aşırı ısınma: Hız farkı yüksek veya basınç gereğinden fazla olabilir.
• Masuranın bilezik üzerinde kayması: Masura ve bilezik ölçü uyumu ya da bileziğin masurayı kavrama elemanları kontrol edilmelidir.

Her durumda, şaftla çalışmadan önce makinenin enerjisi kesilmeli, şaftın havası boşaltılmalı ve makine üreticisinin talimatlarına uyulmalıdır.

Ürün seçenekleri için frictional havalı şaft ve friksiyon bilezikleri sayfalarına bakabilir veya iletişim sayfamızdan teklif isteyebilirsiniz.